De wereld een beetje mooier maken

Bert van Dam, een sociaal actief en betrokken meneer van 82-jarige leeftijd. Op het moment dat hij begint te vertellen weet ik dat ik veel ga opschrijven. Laten we beginnen bij wat u nu doet, meneer Bert?

Filosofie

Bert geeft lezingen Filosofie en schrijft twee wekelijkse columns in Gooise Meren Nieuws en Huizer Nieuws. De onderwerpen zijn filosofisch getint en gaan over asielzoekers en statushouders, hun beleving en hun kant van het verhaal. Hij laat de lezers van de kranten daar graag over nadenken.

Mensenrechten

Opgeleid als maatschappelijk werker vindt Bert zichzelf niet geschikt voor individuele hulp. Hij is daar te ongeduldig voor en stroomt door naar directeur Sociale Dienst. Burgerzaken en Onderwijs kwamen daarbij tot aan zijn pensioen. Het Sociaal Domein. Als hij 59 is gaat hij weer studeren: de deeltijdopleiding 1^e graads humanistisch vormingsonderwijs bij de Universiteit voor Humanistiek in Utrecht. Na zijn pensioen, toen 63 jaar jong, zet Bert zich vrijwillig in bij Amnesty International en dat doet hij zo’n 30 uur per week met gemak. Tijdens de Dag van de Mensenrechten ging hij met sprekers uit andere landen langs middelbare scholen om hun verhalen te vertellen en te ondersteunen. Om de studenten bekend te laten worden met het begrip mensenrechten en hoe dat in sommige landen geen recht is.

Die lessen over mensenrechten geeft Bert aan vooral middelbare scholieren maar ook aan universitaire studenten.. Na 4 jaar stoppen de collega’s van de afdeling Educatie bij Amnesty en zo ook Bert. Hij wordt coördinator financiële hulp bij Humanitas ’t Gooi in Hilversum. Met plezier duurt dat 3 jaar. Vrijwilligers worden getraind, hij springt zo nodig zelf bij en uiteindelijk neemt een vriend die rol over.

In de gevangenis

Dat maakt de weg vrij om cursussen filosofie in de gevangenis te geven, onderdeel van de humanistische geestelijke verzorging. Gedetineerden in hun terugkeertraject melden zich daarvoor vrijwillig en in groepjes van zo’n 13 deelnemers wordt 1 keer per week een uur aan de hand van filosofische teksten met elkaar gepraat over thema’s als verantwoordelijkheid, angst, vrijheid, enz.. Bert deed dat 1x per week in Almere, Nieuwegein, Vugt, Zaanstad, Lelystad en ook din e vrouwengevangenis in Nieuwersluis. Vragen als ‘Hoe vrij ben je nog in de gevangenis?’ of ‘Waar geloof jij in?’ komen ook aan de orde.. Bert gaf de context aan met een stukje tekst van een filosoof en tijd om te lezen en daarna werd er gezamenlijk gesproken.

Als voorbeeld vertelt Bert over de bewakers in de gevangenis, waar soms hele nare personen bij zitten. Gedetineerden lopen daar dan steeds tegen aan, ergeren zich en dat kan leiden tot conflicten. Bert vertelt dan het verhaal van vroeger over een autoritje met zijn kinderen op de achterbank. Bert wordt ingehaald en scherp afgesneden, direct is er mopperend commentaar en gebrom vanaf de achterbank. Waarop Bert zijn vraagt, “noem nou eens drie redenen waarom deze meneer die ons afsnijdt haast zou hebben?”. Allerlei redenen wordt opgenoemd en de sfeer is gelijk anders in de auto. Een week later komt een gedetineerde naar Bert toe. Toen dezelfde bewaker opnieuw vervelend vervelend was en hem op de kast probeerde te krijgen bedacht hij waarom dat zou kunnen zijn. Eén van de dingen die in hem opkwamen was, ‘ik zit hier maar jij ook en dit is echt geen leuke baan'. Weg irritatie.

Bert begint te glimmen als hij hierover vertelt. Dit zijn mooie herinneringen . Een complete cyclus van lessen hebben het Filosofie Magazine gehaald en hij geeft toe dat dat zijn ego wel heeft gestreeld.

Chinees eten

Samen met zijn vrouw Vera geeft hij een half jaar Nederlandse les aan Oekraïense vluchtelingen in De Plataan in Naarden. Dat vonden zij fijn zo samen, les aan hoogopgeleide mensen die enorm gemotiveerd waren. Zij hebben hen omdat ze vriendinnen werden bij hen thuis uitgenodigd. Zo een keer per 2 maanden treffen zij elkaar en wordt er iets bijzonders gedaan. Zoals Chinees eten, dat kenden de Oekraïense dames helemaal niet. Met zuinige mondjes is eerst alles geproefd en uiteindelijk waren alle bakken leeg.

Vorig jaar kwam Bert bij de COA-locatie terecht in de Witte Toren in Naarden. Hij is toen gaan schrijven over situaties en verhalen van vluchtelingen om begrip te kweken en de wereld een beetje mooier te maken na al dat ongenuanceerde verzet tegen de komst van deze noodopvang.

Een voorbeeld is dat van een erg aardige vrouw uit de Gazastrook waar zijn woont met man en 6 kinderen, waarvan 1 kind doodziek is. Uitbehandeld in de regio mag moeder met haar zieke dochter naar het Maxima Kinderziekenhuis in Nederland komen voor een experimentele behandeling. Tijjdens deze behandeling breekt de oorlog uit. Haar dochter overlijdt en moeder kan niet terug naar Gaza waar vader met de andere kinderen de oorlog moet uitzitten en maar zien te overleven. Na 3 jaar oorlog lukt het in augustus om van Gaza naar Nederand te komen en wordt het gezin herenigd. In februari krijgen een woning toegewezen in Nieuwegein. Een woning die door iedereen werd afgewezen, schimmel op de muren en veel te klein voor een gezin met 5 kinderen. Maar er wordt wel gepaste dankbaarheid verwacht want weigeren kan niet en dat wordt ook betoond waar Bert dan weer erg verdrietig van wordt. Dankbaar moeten zijn omdat je totaal afhankelijk bent van anderen. Uiteindelijk heeft het gezin 3 weken de tijd gekregen om hun kleren en spulletjes in te pakken en 3 weken heen en weer met het openbaar vervoer (dat is dan 3 uur reizen) naar Nieuwegein te gaan.

Glimlach

Binnenkort schrijft Bert zijn laatste column. dan is alles wel zo’n beetje geschreven. Wat ga je dan doen, meneer Bert? Ach vervolgt hij, ik bridge, tennis en ik lag vanochtend nog in het zwembad met aquajogging. Ik geef nog lezingen en ga met het Coa overleggen wat ik verder nog voor hen kan betekenen.

Bert eindigt het interview met wat hij als ervaring heeft opgedaan. Je weet zelf niet wat jouw effect is op een ander. Een van de gedetineerden noemde destijds het voorbeeld van Godzilla. Die monsterlijke hagedis in een film met zijn staart zwiept en niet doorheeft wat hij achter zich verwoest. Deze gedetineerde had begrepen: wat hijzelf had aangericht. Een paar jaar later hoort Bert hetzelfde voorbeeld van Godzilla verteld door iemand anders in een andere gevangenis. En weer breekt de zon door op het gezicht van Bert.



Met dank aan meneer Bert van Dam en zijn manier van zingeving.

Een van de columns die Bert heeft geschreven voor de krant;

Filosoof Bert van Dam (82) is vrijwilliger bij de noodopvang van het Coa aan de werkhaven in Huizen. Elke veertien dagen deelt hij zijn observaties vanaf de opvanglocatie. Wat speelt er achter de deuren van deze tijdelijke voorziening? Hoe vinden mensen houvast in onzekere tijden? Met oog voor detail en hart voor de mens vertelt Bert over het tijdelijke leven, de veerkracht én de kwetsbaarheid van de bewoners. Zijn doel? De wereld een beetje mooier maken.

Anders zijn

Zoals zoveel landen kent Nederland veel subculturen. Die kan je indelen op basis van regio, stad of platteland, sociale klasse. Inmiddels zijn er veel Nederlanders waarvan de wortels in een ander land liggen, zowel van binnen als van buiten Europa. Uit welke cultuur of subcultuur je ook komt, voor bijna iedereen gaat op dat we het liefst omgaan met mensen die op ons lijken, die onze eigen meningen en standpunten bevestigen. Terwijl culturele bewustwording je leven enorm kan verrijken.

Iedereen kijkt door een bril die is gevormd door opvoeding, onderwijs en de samenleving waarin hij is opgegroeid. Een cultuurspiegel laat zien dat jouw ‘normaal’ voor vluchtelingen zoals die in de haven van Huizen ‘vreemd’ kan zijn. Het helpt je inzien dat iemand niet alleen een vluchteling is, maar een individu met een rijke geschiedenis, talenten en dromen die vaak universeel zijn. Een cultuurspiegel brengt inzicht waardoor verschillen kunnen worden overbrugd.

In ons land is directheid en oogcontact vaak een teken van eerlijkheid. In andere culturen kan dit juist als agressief of respectloos worden ervaren. Ik heb een afspraak met Samir. Hij is 10 minuten te laat. Zou het zo kunnen zijn dat Samir anders omgaat met tijd? Samir heeft iets te eten meegebracht. Iets wat ik echt niet lust. Hij dringt aan:  in de cultuur van Samir is gastvrijheid een heilige plicht en is aandringen beleefd. Om me niet ongemakkelijk te voelen vraag ik om een kopje thee. Moeilijker is het niet.