“Of je komt gewoon even langs….”

Bert van Dam, een sociaal actief en betrokken meneer van 82-jarige leeftijd. Op het moment dat hij begint te vertellen weet ik dat ik veel ga opschrijven. Laten we beginnen bij wat u nu doet, meneer Bert? Filosofie Bert geeft lezingen Filosofie en schrijft twee wekelijkse columns in Gooise Meren Nieuws en Huizer Nieuws. De onderwerpen zijn filosofisch getint en gaan over asielzoekers en statushouders, hun beleving en hun kant van het verhaal. Hij laat de lezers van de kranten daar graag over nadenken. Mensenrechten Opgeleid als maatschappelijk werker vindt Bert zichzelf niet geschikt voor individuele hulp. Hij is daar te ongeduldig voor en stroomt door naar directeur Sociale Dienst. Burgerzaken en Onderwijs kwamen daarbij tot aan zijn pensioen. Het Sociaal Domein. Als hij 59 is gaat hij weer studeren: de deeltijdopleiding 1 e graads humanistisch vormingsonderwijs bij de Universiteit voor Humanistiek in Utrecht. Na zijn pensioen, toen 63 jaar jong, zet Bert zich vrijwillig in bij Amnesty International en dat doet hij zo’n 30 uur per week met gemak. Tijdens de Dag van de Mensenrechten ging hij met sprekers uit andere landen langs middelbare scholen om hun verhalen te vertellen en te ondersteunen. Om de studenten bekend te laten worden met het begrip mensenrechten en hoe dat in sommige landen geen recht is. Die lessen over mensenrechten geeft Bert aan vooral middelbare scholieren maar ook aan universitaire studenten.. Na 4 jaar stoppen de collega’s van de afdeling Educatie bij Amnesty en zo ook Bert. Hij wordt coördinator financiële hulp bij Humanitas ’t Gooi in Hilversum. Met plezier duurt dat 3 jaar. Vrijwilligers worden getraind, hij springt zo nodig zelf bij en uiteindelijk neemt een vriend die rol over. In de gevangenis Dat maakt de weg vrij om cursussen filosofie in de gevangenis te geven, onderdeel van de humanistische geestelijke verzorging. Gedetineerden in hun terugkeertraject melden zich daarvoor vrijwillig en in groepjes van zo’n 13 deelnemers wordt 1 keer per week een uur aan de hand van filosofische teksten met elkaar gepraat over thema’s als verantwoordelijkheid, angst, vrijheid, enz.. Bert deed dat 1x per week in Almere, Nieuwegein, Vugt, Zaanstad, Lelystad en ook din e vrouwengevangenis in Nieuwersluis. Vragen als ‘Hoe vrij ben je nog in de gevangenis?’ of ‘Waar geloof jij in?’ komen ook aan de orde.. Bert gaf de context aan met een stukje tekst van een filosoof en tijd om te lezen en daarna werd er gezamenlijk gesproken. Als voorbeeld vertelt Bert over de bewakers in de gevangenis, waar soms hele nare personen bij zitten. Gedetineerden lopen daar dan steeds tegen aan, ergeren zich en dat kan leiden tot conflicten. Bert vertelt dan het verhaal van vroeger over een autoritje met zijn kinderen op de achterbank. Bert wordt ingehaald en scherp afgesneden, direct is er mopperend commentaar en gebrom vanaf de achterbank. Waarop Bert zijn vraagt, “noem nou eens drie redenen waarom deze meneer die ons afsnijdt haast zou hebben?”. Allerlei redenen wordt opgenoemd en de sfeer is gelijk anders in de auto. Een week later komt een gedetineerde naar Bert toe. Toen dezelfde bewaker opnieuw vervelend vervelend was en hem op de kast probeerde te krijgen bedacht hij waarom dat zou kunnen zijn. Eén van de dingen die in hem opkwamen was, ‘ik zit hier maar jij ook en dit is echt geen leuke baan'. Weg irritatie. Bert begint te glimmen als hij hierover vertelt. Dit zijn mooie herinneringen . Een complete cyclus van lessen hebben het Filosofie Magazine gehaald en hij geeft toe dat dat zijn ego wel heeft gestreeld. Chinees eten Samen met zijn vrouw Vera geeft hij een half jaar Nederlandse les aan Oekraïense vluchtelingen in De Plataan in Naarden. Dat vonden zij fijn zo samen, les aan hoogopgeleide mensen die enorm gemotiveerd waren. Zij hebben hen omdat ze vriendinnen werden bij hen thuis uitgenodigd. Zo een keer per 2 maanden treffen zij elkaar en wordt er iets bijzonders gedaan. Zoals Chinees eten, dat kenden de Oekraïense dames helemaal niet. Met zuinige mondjes is eerst alles geproefd en uiteindelijk waren alle bakken leeg. Vorig jaar kwam Bert bij de COA-locatie terecht in de Witte Toren in Naarden. Hij is toen gaan schrijven over situaties en verhalen van vluchtelingen om begrip te kweken en de wereld een beetje mooier te maken na al dat ongenuanceerde verzet tegen de komst van deze noodopvang. Een voorbeeld is dat van een erg aardige vrouw uit de Gazastrook waar zijn woont met man en 6 kinderen, waarvan 1 kind doodziek is. Uitbehandeld in de regio mag moeder met haar zieke dochter naar het Maxima Kinderziekenhuis in Nederland komen voor een experimentele behandeling. Tijjdens deze behandeling breekt de oorlog uit. Haar dochter overlijdt en moeder kan niet terug naar Gaza waar vader met de andere kinderen de oorlog moet uitzitten en maar zien te overleven. Na 3 jaar oorlog lukt het in augustus om van Gaza naar Nederand te komen en wordt het gezin herenigd. In februari krijgen een woning toegewezen in Nieuwegein. Een woning die door iedereen werd afgewezen, schimmel op de muren en veel te klein voor een gezin met 5 kinderen. Maar er wordt wel gepaste dankbaarheid verwacht want weigeren kan niet en dat wordt ook betoond waar Bert dan weer erg verdrietig van wordt. Dankbaar moeten zijn omdat je totaal afhankelijk bent van anderen. Uiteindelijk heeft het gezin 3 weken de tijd gekregen om hun kleren en spulletjes in te pakken en 3 weken heen en weer met het openbaar vervoer (dat is dan 3 uur reizen) naar Nieuwegein te gaan. Glimlach Binnenkort schrijft Bert zijn laatste column. dan is alles wel zo’n beetje geschreven. Wat ga je dan doen, meneer Bert? Ach vervolgt hij, ik bridge, tennis en ik lag vanochtend nog in het zwembad met aquajogging. Ik geef nog lezingen en ga met het Coa overleggen wat ik verder nog voor hen kan betekenen. Bert eindigt het interview met wat hij als ervaring heeft opgedaan. Je weet zelf niet wat jouw effect is op een ander. Een van de gedetineerden noemde destijds het voorbeeld van Godzilla. Die monsterlijke hagedis in een film met zijn staart zwiept en niet doorheeft wat hij achter zich verwoest. Deze gedetineerde had begrepen: wat hijzelf had aangericht. Een paar jaar later hoort Bert hetzelfde voorbeeld van Godzilla verteld door iemand anders in een andere gevangenis. En weer breekt de zon door op het gezicht van Bert.  Met dank aan meneer Bert van Dam en zijn manier van zingeving. Een van de columns die Bert heeft geschreven voor de krant; Filosoof Bert van Dam (82) is vrijwilliger bij de noodopvang van het Coa aan de werkhaven in Huizen. Elke veertien dagen deelt hij zijn observaties vanaf de opvanglocatie. Wat speelt er achter de deuren van deze tijdelijke voorziening? Hoe vinden mensen houvast in onzekere tijden? Met oog voor detail en hart voor de mens vertelt Bert over het tijdelijke leven, de veerkracht én de kwetsbaarheid van de bewoners. Zijn doel? De wereld een beetje mooier maken. Anders zijn Zoals zoveel landen kent Nederland veel subculturen. Die kan je indelen op basis van regio, stad of platteland, sociale klasse. Inmiddels zijn er veel Nederlanders waarvan de wortels in een ander land liggen, zowel van binnen als van buiten Europa. Uit welke cultuur of subcultuur je ook komt, voor bijna iedereen gaat op dat we het liefst omgaan met mensen die op ons lijken, die onze eigen meningen en standpunten bevestigen. Terwijl culturele bewustwording je leven enorm kan verrijken. Iedereen kijkt door een bril die is gevormd door opvoeding, onderwijs en de samenleving waarin hij is opgegroeid. Een cultuurspiegel laat zien dat jouw ‘normaal’ voor vluchtelingen zoals die in de haven van Huizen ‘vreemd’ kan zijn. Het helpt je inzien dat iemand niet alleen een vluchteling is, maar een individu met een rijke geschiedenis, talenten en dromen die vaak universeel zijn. Een cultuurspiegel brengt inzicht waardoor verschillen kunnen worden overbrugd. In ons land is directheid en oogcontact vaak een teken van eerlijkheid. In andere culturen kan dit juist als agressief of respectloos worden ervaren. Ik heb een afspraak met Samir. Hij is 10 minuten te laat. Zou het zo kunnen zijn dat Samir anders omgaat met tijd? Samir heeft iets te eten meegebracht. Iets wat ik echt niet lust. Hij dringt aan: in de cultuur van Samir is gastvrijheid een heilige plicht en is aandringen beleefd. Om me niet ongemakkelijk te voelen vraag ik om een kopje thee. Moeilijker is het niet.

Met een grote vrolijke glimlach zit Niya tegenover mij, in de volksmond bekend als N. Writer. Niya werkt bij het Kinderwerk van Versa Welzijn in wijkcentrum Lopes Dias in Hilversum Noord. Dat doet zij inmiddels een half jaar lang en met veel plezier. Gedichtenkoningin Wat Niya ook met veel plezier doet is gedichten maken. Zelf haar ideeën en gevoelens op papier zetten in dichtvorm. Zij begint twee gedichten voor te dragen en ik ben direct onder de indruk. “Er komt zelfs een gedicht van mij op een muur in Hilversum” vertelt Niya. Oh echt, dat is gaaf! Met enthousiasme vertelt ze over het proces hoe het is gegaan met goedkeuring van Alliantie, de Burgemeester en gemeente van Hilversum. Nog even en dan kunnen we haar gedicht lezen zichtbaar in een hofje waar bankjes staan op de muur van haar buurman. Glimlachend en trots kijkt ze me aan, zo leuk om dat te zien. Ook heeft N. Writer als dichteres 4x op een podium gestaan o.a. bij Open 035 (2x) en een Boekenmarkt. Ook bij Radio Noordkop gedurende een uur met een interview, muziek die zij zelf had uitgekozen en natuurlijk haar gedichten. Misschien kent u een van haar gedichten, bijvoorbeeld “Snoephorloge” en “Achtergrond”. Strenge juf Het Kinderwerk bevalt Niya enorm goed. Zij is streng en rechtvaardig en daar is de leiding heel blij mee. Soms roepen de kinderen “wat ben je streng!” maar daarna ontvangt ze altijd een knuffel of een high-five. Kinderen maken ook knutsels of kaarten voor haar, “deze is voor jou juffie” Dan voel ik mij bewonderd, zo leuk is dat. Zelfs op straat in het centrum wordt zij herkend door een ouder of een kind, en hoor je heel hard: “Juffiiiieeeeee!!!”. Dan voel ik mij echt een BNN-er, lacht ze. Balans Niya durft kinderen aan te spreken als ook de ouders. Zelf is zij van Marokkaanse afkomst en kent zij deze cultuur als geen ander. Wat zij jammer vindt is dat er veel buitenlandse kinderen aanwezig is. Omdat er dan geen balans is. Wanneer zowel Nederlandse als anderstaligen kinderen (en hun ouders) aanwezig zijn, dan is er wederzijds respect, wordt er naar elkaar toe gedacht en aangepast. Er hangt dan vaak een andere sfeer, meer balans vervolgt Niya. Wanneer alleen maar anderstaligen aanwezig zijn is er geen balans. Waardering Bij het Kinderwerk boelt Niya zich gewaardeerd, net als de rest van het team van Vrijwilligers. “Je wordt echt gezien en gehoord, ik tel mee. Als er iets is kan ik altijd bij Ursula terecht en dat voelt fijn”. Er wordt regelmatig samen met het team wat gedaan, zoals samen lunchen, een cadeaubon of een kerstmaaltijd en natuurlijk knuffels! Kracht De kracht van NIya is haar humor. Zij heeft behoorlijk veel meegemaakt en is zoals zij het zelf zegt “tot op het bot gebroken”. Daarna heeft Niya zichzelf geheeld met therapie, behandelingen en gesprekken en langzaamaan staat daar een trotse jongedame, die stevig in haar schoenen staat en voor haar mening uitkomt met een respectvolle houding naar haar omgeving. Dat is enorm sterk van haar, denk ik ondertussen. Kletspraatjes Vroeger wist Niya al dat zij met kinderen wilde werken, kinderen hebben kletspraatjes, zijn authentiek en je neemt geen stress mee naar huis, vertelt ze. Zelf ben ik een kind soms en daar ben ik blij mee. Wij vergeten dat we allemaal een kind in onszelf hebben. Ik vul haar aan met mijn lijfspreuk, ‘Speel je niet meer omdat je oud bent of ben je oud omdat je niet meer speelt?’. Ja precies! Samen lachen we erom. Niya eindigt haar verhaal met “Misschien is daarom het werk met kinderen zo leuk, het geeft mij zoveel energie en voldoening”. ****************************************************************************** Het gedicht dat N. Writer heeft geschreven voor de Vrijwilligers van het Kinderwerk in wijkcentrum Lopes Dias: Vrijwilligerswerk: De onzichtbare kracht, Die ervoor zorgt dat de andere lacht. Geen loon in geld of goud, maar rijkdom voor jong en oud. In een blik die zegt: fijn dat je er weer bent, Een warme handdruk door iemand die jouw inzet echt herkent. Een helpende hand of er gewoon even zijn, Is voor een ander al heel fijn De tijd die ik en jij een ander geeft, Dan zie je dat de menselijkheid nog leeft. Werk zonder cijfers op de bank, Maar gewoon een oprechte dank. Een klein gebaar maakt een groot verschil, omdat ik simpelweg gewoon helpen wil. Want waarde zit niet in geld dat is maar schijn, De mooiste vorm van loon is er voor een ander kunnen zijn. ********************************************************* Met dank aan N.Writer, Vrijwilliger bij het Kinderwerk in wijkcentrum Lopes Dias. Tevens dank voor het plaatsen van een mooi gedicht van N. Writer!

Zingen voor de ziel!